۱۳۹۹ يکشنبه ۱۰ فروردين
نقد و بررسی کتاب

آنچه ما درست متوجه نمی‌شویم


مترجم: ملیکا غایبی مهماندوست


آزمایشی را در نظر بگیرید که اقتصاددانان آن را «بازی التیماتوم » می­نامند. آزمونگر 20 دلار به یکی از بازیکنان، که ارسال‌کننده است، می­دهد تا بین خود و بازیکن دیگر که دریافت‌کننده است تقسیم کند. یک فروشنده تساوی طلب شاید تقسیم پول به ازای 10 دلار برای هر نفر را پیشنهاد دهد. اما یک ارسال‌کننده خودخواه­تر ممکن است 1 دلار را به دریافت‌کننده پیشنهاد دهد و 19 دلار را برای خودش نگه دارد. اگر دریافت‌کننده معامله را قبول کند، هر دو شرکت‌کننده سهم­های خود را خواهند گرفت. اما اگر دریافت‌کننده معامله را نپذیرد، هردو بدون هیچ پولی از بازی خارج می­شوند. آیا این افراد کاملاً عقلایی هستند؟ دریافت‌کننده هر مبلغی که پیشنهاد می­شد را می‌پذیرفت: یک دلار بهتر از هیچ است. درست است؟ در عوض محققان دریافتند که دریافت‌کنندگان، معامله­ی نامساوی را رد خواهند کرد، آن‌ها باکمال میل سهم خود را برای تنبیه ارسال‌کننده خسیس رها می­کنند.

دن آریلی، استاد دانشگاه دوک، در کتاب «جنبه مثبت بی‌منطق بودن» به ارائه یک بررسی کلی از جنبه‌های نامعقول تصمیمات انسان و علم اقتصاد رفتاری می­پردازد. زمانی که نوبت به انگیزه­های ما می­رسد، اون چنین بیان می­کند که ما کمتر شبیه آقای اسپاک فوق‌العاده عقلانی هستیم و بیشتر شبیه هومر سیمپسون جایزالخطا، کوته‌بین، کینه­جو، احساساتی و متعصب هستیم. با ارائه چنین ضعف­هایی، آریلی می­خواهد ما را در فهم بهترین و بدترین خود در زمان تصمیم­گیری پیرامون پولمان، ارتباطاتمان و خوشحالی­هایمان یاری دهد.

به‌مانند کتاب پیشین وی، «نابخردی‌های پیش‌بینی پذیر» که پرفروش‌ترین کتاب او نیز بود، آزمایش‌هایی که آریلی شرح می­دهد دیدگاه­های سرگرم­کننده و غالباً دور از عقل را ایجاد می­کنند. به‌طور مثال ما می­فهمیم که چرا بهتر است با ایجاد وقفه­هایی در انجام وظایفمان به خود پاداش ندهیم و چرا ترک کردن وان گرم و کمی لرزیدن قبل از بیرون آمدن از حمام، ایده­ی خوبی است. (مطالعات نشان داده­اند که وقفه­ها ما را از انطباق با یک تجربه بازمی­دارند، بدین ترتیب لذت را افزایش می­دهند اما درد را نیز تشدید می­کنند.) آن‌هایی که همچنان از جسارت گولدمن ساکس اندوهگین هستند، به‌ویژه از فصل مربوط به اینکه چرا پاداش بیش‌ازحد ممکن است کیفیت عملکرد یک مجری را کاهش دهد لذت خواهند برد.

همچنین کتاب «جنبه مثبت بی‌منطق بودن » پیرامون شناخت راوی باوقار ما است، کسیکه تجربه روزانه­ی خود را ترسیم نموده تا فرضیاتی در مورد رفتار انسان ایجاد نماید (مانند «اثر ایکیا»، که برای ما چیزهای که خودمان ساخته­ایم باارزش‌تر هستند، حتی اگر شبیه به کتابخانه­ای لرزان باشد که از یک بسته لوازم سرهم شده است). زمانی که یک پیشخدمت سفارش ناهار او را سنبل می­کند، یا زمانی که از طرف بخش سرویس مشتریان شرکت خودروسازی آودی با او به‌طور تحقیرآمیز برخورد می­شود، آریلی الهامی برای یک سری تجربیات در مورد تمایل مشتریان به انتقام و کاری که یک شرکت زیرک باید در مورد آن انجام دهد، پیدا می­کند.

نتیجه فراتر از یک کتاب راهنما برای مدیران کسب‌وکار یا یک مجموعه چیزهای بی‌ارزش برای بازنشر در یک مهمانی است. برای فهم ارزش واقعی این کتاب، آریلی به ما می­گوید، «چیزی را که ممکن است با توجه به فهم جدیدتان از طبیعت انسان آن را متفاوت انجام دهید، در نظر بگیرید. » به‌طور مثال چگونه می­توانیم از ملاقات­های آنلاین منتج به جلسات یک‌باره و تا حدودی ناامیدکننده برای نوشیدن قهوه، نتیجه بهتری حاصل کنیم؟ آریلی می­نویسد: مشکل این است که بیشتر این سایت­ها مکالمه طرفین را به نوشته­هایی کوتاه و یک سری آمارهای مهم کاهش می­دهند، بدون هیچ نشانی از اینکه سپری کردن زمان در کنار یک شخص واقعاً چگونه باید باشد (اساس واقعی برای تصمیمات ما در مورد طرفین). این فرآیند همانند تلاش برای فهمیدن طعم یک شیرینی با خواندن اتیکت تغذیه‌ی آن عملی بی‌فایده است. در مقابل، زمانی که آریلی و همکارانش یک سایت قرار مجازی آنلاین را به وجود آوردند، جایی که ملاقات‌کنندگان از پیام­های فوری برای به اشتراک گذاشتن تجربه­هایی که در سایت پیداکرده‌اند، استفاده می­کنند، مانند یک کلیپ فیلم یا یک‌تکه از هنر انتزاعی، این بینش واقعی­تر مربوط به طرفین احتمال قرار واقعی را دو برابر می­کند.

بعضاً کتاب «جنبه مثبت بی‌منطق بودن» نسخه­ای سبک­تر و باظرافت کمتر از کتاب «نابخردی‌های پیش‌بینی پذیر» به‌حساب می­آید و گاهی اوقات آریلی در جزئیات بی‌اهمیت زندگی خود بیش‌ازحد زیاده­روی می­کند. اما تصمیم‌گیری در مورد چگونگی به کار بستن بینش­های او آن لذتی است که تا مدت‌ها پس از پایان کتاب باقی می­ماند. او می­گوید، سؤال بپرسید. «جستجو کنید، سنگ را بغلتانید». چیزی که در صبر کردن واقع می­شود، فهم بهتری از ذهن غیر عقلایی خودتان است.

 

پی نوشت: این مطلب با عنوان «What we misunderstand« توسط KYLA DUNNT در «The New York Times» منتشر شده است و به بررسی کتاب «The upside of irrationality» دن آریلی می پردازد.

تاریخ به روز رسانی:
1398/04/11
تعداد بازدید:
388
دانشگاه الزهرا
 تهران، خيابان ده ونك، دانشگاه الزهرا ( س )
  كدپستي : 1993893973
تلفن : 982188044040+
فاكس : 982188035187+
 pr[at]alzahra.ac.ir
تمامي حقوق سايت براي دانشگاه الزهرا ( س ) محفوظ است.